PADI AmbassaDiver™ Birgitta Mueck duikt diep in de fjorden in het noorden van Noorwegen, op jacht naar de grote scholen orka’s en bultruggen die daar in de winter naartoe trekken.
Voorzichtig gleed ik het Arctische water van 3 °C (37 °F) in. Het was de tweede week van januari en de zon was al meer dan een maand niet boven de horizon uit gekomen. Door het gebrek aan licht kreeg de hele onderwaterwereld een donkere en sombere sfeer. Ik voelde de bijtende kou van het water terwijl ik langzaam de schemerige, blauwgrijze omgeving in snorkelde. Met mijn camera in de hand remde ik mijn bewegingen af toen er geleidelijk aan een gigantische schaduw voor me verscheen. Langzaam kwam die nog dichterbij. De adrenaline gierde door mijn hele lichaam toen het majestueuze zwart-witte wezen gracieus op minder dan een meter (drie voet) afstand aan me voorbij zwom. Mijn geluksgevoel was overweldigend; ik was weer terug bij wat ik zo liefheb: terug in het water met de Noorse orka’s!
Het water was ondiep, dus de zandbodem werd al snel door de krachtige bewegingen van het dier omgewoeld. Ondanks zijn enorme omvang was er geen twijfel over mogelijk dat de walvis volledige controle had over zijn lichaam. Hij was daar met zijn school. Ik bleef stil liggen op de plek waar ik was, net onder het wateroppervlak, en liet het aan de walvissen over of ze me wilden benaderen of niet. De moeders met hun kalf hielden afstand, waardoor het aan de grote jongens was om nieuwsgierig te zijn. En nieuwsgierig waren ze zeker, vooral degene die me al had benaderd. Hij bleef maar terugkomen. Door het slechte zicht kon ik zien hoe hij met een enkele maar krachtige klap van zijn staart haringen verdoofde, voordat hij de vissen één voor één opat. Daarna zwom hij dichterbij en bekeek hij me met een nieuwsgierige blik. In zijn majestueuze gezelschap bleef ik volkomen kalm en stil. Ik bewoog nauwelijks. Terwijl ik alles op camera vastlegde, zorgde deze ontmoeting niet alleen voor een grote zandwolk om me heen, maar ook voor een enorme wolk van geluk in mijzelf.
Ons avontuur begon begin september toen we vanuit Orust in Zweden vertrokken voor een tocht van 1.300 zeemijl (2.400 kilometer) naar de fjorden in het noorden van Noorwegen. Ons doel was om langs de Noorse kust te duiken en het zeeleven te filmen. Uiteindelijk zouden we de reuzen van de Noordpool bereiken: orka’s en bultruggen, die zich nu al enkele jaren op rij elke winter in de fjorden van Tromsø verzamelen, in Noord-Noorwegen. Na bijna twee maanden onderweg te zijn geweest (inclusief een aantal fantastische duiken onderweg) bereikten we eind oktober eindelijk het schilderachtige noorden van Noorwegen. Hier ontdekten we dat er minder haring in de fjorden was dan in voorgaande jaren. Aangezien de haring de reden is waarom zoveel walvissen zich hier verzamelen, was dit geen goed nieuws. We wisten dat dit verbazingwekkende natuurverschijnsel van tijdelijke aard is, omdat de walvissen hun migratiepatroon aanpassen aan de beschikbaarheid van hun voedselbron: de haring. Zou minder vis in de fjorden betekenen dat er nu al een einde komt aan de winterse walvismigratie?
Gelukkig duurde het niet lang voordat we onze eerste orka’s tegenkwamen. Eerst waren er een paar kleine scholen. En een paar dagen later werden we plotseling van alle kanten omringd door orka’s! Deze intelligente dieren zijn erg nieuwsgierig en als ze niet bezig waren met eten, was het niet ongewoon dat ze naar onze zeilboot toe zwommen om ons van dichtbij te bekijken. Sommige sloegen met hun staart op het water, andere staken hun kop boven water en op een paar zeldzame maar gelukkige momenten zagen we ze zelfs uit het water springen! Het is voor mij pure magie om deze prachtige zoogdieren in hun natuurlijke omgeving te zien. Al sinds mijn eerste ontmoeting met orka’s in 1995 voel ik een sterke band met deze verbazingwekkende wezens. Deze sociale dieren leven normaal gesproken hun hele leven in dezelfde familiegroep en leggen lange afstanden af in de uitgestrekte zee. Toen ik zag hoeveel orka’s onze boot omringden en de een na de ander nieuwsgierig met hun grote koppen naar ons opkeken, wenste ik dat ik deze ervaring met iedereen kon delen. Dit is, denk ik, de manier waarop al het leven ervaren zou moeten worden: wild, vrij en op hun eigen voorwaarden. Hoewel ik enthousiast was over het grote aantal orka’s in het gebied, vroeg ik me toch af of we het geluk zouden hebben om ook bultruggen tegen te komen. Dit seizoen waren er tot nu toe nog niet veel bultruggen in de fjorden gesignaleerd.
’s Middags begonnen we aan de terugweg naar de plaatselijke vissershaven, toen een grote school orka’s het fjord binnenstormde. De dieren begonnen energiek rondjes te draaien in het water, niet ver van onze boot. In mijn opwinding vergat ik de intense kou die ik eerder had gevoeld, en gleed ik voorzichtig de donkere, zoute zee in. Er was ongeveer 200 meter (656 voet) diep water onder me en iets verderop zwom een enorme school haring. Ik hield enige afstand tot de jacht en keek toe hoe de orka’s samenwerkten en zich perfect op elkaar afstemden terwijl ze de school haring efficiënt tot een compacte aasbal samenbrachten.
Ze deden dit door rond de vissen te cirkelen, luchtbellen te blazen en hun witte buiken te laten zien om hun prooi af te schrikken, een techniek die ‘carrouselvoeden’ wordt genoemd. Deze keer was ik echter verrast, want plotseling verlieten de orka’s de aasbal die ze met zoveel moeite hadden bijeengebracht. Normaal gesproken zouden ze in dit stadium beginnen met het verdoven en opeten van de haring, maar in plaats daarvan hielden alle orka’s nu afstand, zweefden ze in het water en keken ze alleen maar naar de compacte visbal die ze hadden gevormd.
“Wat nu?” vroeg ik me af, terwijl ik het tafereel van vrij dichtbij gadesloeg. Plotseling begonnen de haringen recht op mij af te zwemmen. Ik deed mijn best om afstand te houden van de zich snel voortbewegende school vissen, maar ze waren zo snel dat ik al snel door hen omringd was. Het gebeurde allemaal zo snel; de haringen om me heen raakten in paniek toen er enorme hoeveelheden luchtbellen vanuit de diepte naar boven begonnen te stijgen. Ik wist wat er stond te gebeuren, maar het was te laat om te ontsnappen. Terwijl ik mijn camera stevig vasthield en probeerde mijn benen en armen dicht tegen mijn lichaam aan te houden, kon ik voelen en zien hoe het water kolkte van de luchtbellen en de in paniek geraakte vissen. Op dat moment kwamen de reuzen met immense kracht en snelheid uit de diepte tevoorschijn, met hun enorme kaken wijd open. Het was volkomen onwerkelijk: ik bevond me plotseling te midden van bultruggen die zich te goed deden aan de vis! Deze baardwalvissen, die wel 15 meter (50 voet) lang waren, hadden zojuist geprofiteerd van het werk dat de orka’s eerder hadden verricht om de vissen bijeen te drijven! Door met wijd open bek naar de oppervlakte te schieten, werden de haringen in één keer opgeslokt, voordat de enorme walvissen zich weer terug in het donkere water stortten.
Net zo plotseling als de reuzen waren verschenen, verdwenen de bultruggen weer het diepe fjord in, waardoor ik alleen achterbleef in het woelige water dat door hun krachtige bewegingen was ontstaan. Dit was zonder twijfel een ontmoeting met bultruggen waar ik nooit zelfs maar van had durven dromen!
Begin februari liep het winterseizoen van de walvissen ten einde. De meeste walvissen hadden de fjorden van Tromsø al verlaten, ongeveer twee weken eerder dan vorig jaar. Hoeveel jaar de orka’s en bultruggen nog in de beschutte winterse fjorden van Tromsø zullen verschijnen, kan niemand zeggen. Aangetrokken door hun voedselbron zijn de migratie en het verschijnen van de walvissen afhankelijk van het zilver van de zee: de haring.
Terwijl ik keek naar het schitterende noorderlicht dat speels aan de sterrenhemel danste, dacht ik terug aan de vele verbazingwekkende ontmoetingen met wilde dieren van de afgelopen maanden. Ik voel me zo dankbaar en gelukkig voor die talloze prachtige momenten die ik dit seizoen met de winterwalvissen heb beleefd. Net als de walvissen was het voor ons nu tijd om naar het zuiden te trekken, op weg naar nieuwe avonturen. Wie weet, misschien kom ik mijn geliefde reuzen wel weer tegen, ergens daar in de uitgestrekte, blauwe oceaan.
Boek jouw reis naar Noorwegen
Volg in de voetsporen van Birgitta. Boek via PADI Travel een reis naar Noorwegen en maak kans om in het Noordpoolgebied met orka’s en bultruggen te zwemmen.